7261 Sayılı Torba Kanunun Belediyeleri İlgilendiren Hükümleri

  • Mevzuat Tarihi03.01.2021
  • KurumHüseyin Eren HERSAN

Bu makalede, 30 Aralık 2020 tarih ve 31350 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanarak yayımı tarihinde yürürlüğe giren, 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un belediyeleri ilgilendiren hükümleri değerlendirilmiştir.

7261 SAYILI TORBA KANUN’UN BELEDİYELERİ İLGİLENDİREN HÜKÜMLERİ

Hüseyin Eren HERSAN

İçişleri Bakanlığı Kontrolörü

Kamu Yönetimi Uzmanı

 1. Giriş

Çevre kirliliğini önlemek ve yeşil alanların korunmasına, iyileştirilmesine ve geliştirilmesine katkı sağlamak, döngüsel ekonomi ve sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda kaynak verimliliğini artırmak ile ulusal ölçekte depozito yönetim sistemi kurulmasına, işletilmesine, izlenmesine ve denetimine yönelik faaliyetlerde bulunmak üzere Türkiye Çevre Ajansının kurulması hakkında 7261 sayılı Kanun TBMM’de kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. Bahsi geçen Kanun’un kanun meclisteki kanun görüşme sürecinde tasarruf sağlamak amacıyla “Torba Kanun” olarak nitelenen, olağan yasama süreci dışında birbirinden farklı konuda ve dolayısıyla birçok kanunda değişiklik öngören bir kanundur. Bunun doğal sonucu olarak ta, bir çok Kanunun yanında belediyeleri ilgilendiren birçok Kanun hükmünde de değişikliğe gidilmiştir.

Bu hükümler ile;

“26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 56 ncı maddesinde;

13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 3 üncü maddesinde;

10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7 nci, 9 uncu ve 27 nci maddesinde;

22/2/2005 tarihli ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 6 ncı maddesinde

3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinde” muhtelif değişiklikler yapılmıştır.

Yazımızın devamında bu değişiklik hükümleri değerlendirilmiştir.

2. Değerlendirme

30 Aralık 2020 tarih ve 31350 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yayımı tarihinde yürürlüğe giren, 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’da belediyeleri ilgilendiren değişiklikler şunlardır:

2.1. 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 56 ncı maddesine; “Kullanıcılara kısa süreli elektrikli skuter kiralama imkânı veren paylaşımlı elektrikli skuter işgallerinde harç tutarı, her üç skuterin bir metrekare alan işgal ettiği kabulü ile beher metrekare için Tarifenin (1) numaralı bendindeki en az tarife üzerinden hesaplanır.” fıkrası eklenmiştir.

Bu fıkraya göre, elektrikli skuter kiralayan firmalardan her üç skuter için günlük 0,5.-TL işgal harcı alınacaktır.

Ancak işgal harcına konu elektrikli skuter sayısının nasıl tespit edileceği, tespit edilen sayının, sürekli mobil olan bu hizmetin, bir belediye sınırından diğerine geçişi göz önünde bulundurulduğunda harca ne şekilde konu edileceği uygulamada problemler yaratabilecektir.

Bu noktada, elektrikli skuter kiralayan firmalar ile sınırları içerisinde bu hizmetin sunulduğu belediyeler arasında protokol imzalanarak, gün sonunda (22.00 vb. bir saat belirlenebilir) belediye sınırında kaç adet elektrikli skuter bulunuyorsa, bu sayı üzerinden tahakkuk yapılabilir.

Elektrikli skuter işgal harcına ilişkin bir diğer sorun da, büyükşehir belediyesi olan illerde, harcı tahsile yetkili idarenin tespitidir. Bilindiği üzere, büyükşehir statüsünde olan belediyeler il mülki sınırının tamamında yetkili ve görevli olmakla birlikte aynı ildeki ilçe belediyeleri de ilçe mülki sınırlarında yetkili ve görevlidir.

Bu bağlamda, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 09.12.2011 tarih ve B.07.1.GİB.0.06.66-175.02.12.01-[02-52-68]-117209 sayılı yazısında yer alan; “Belediye sınırları içinde bulunan Pazar veya panayır kurulan yerlerin, meydanların, mezat yerlerinin her türlü mal ve hayvan satıcıları tarafından işgali; yol, meydan, Pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının, satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne uygun olarak izin alınarak geçici olarak işgal edilmesi halinde belediyece işgal harcı alınabilecektir.

Öte yandan 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun 23’üncü maddesinde büyükşehirlerin gelirleri sayılmış olup büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki meydan, bulvar ve caddelerin işgalleri durumunda işgal harcı bu gelirler arasında sayılmamıştır.

Bu itibarla büyükşehir belediyesinin yetki alanında olsa dahi işgal harcının ilçe belediyeleri tarafından tahsil edilmesi gerekmektedir.” açıklamaları göz önünde bulundurulduğunda büyükşehir olan illerde, elektrikli skuter işgallerinde harcın ilçe belediyelerince tahakkuk ve tahsil edilmesi gerekmektedir. 

2.2. 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Bisiklet yolu” tanımı aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve fıkraya aşağıdaki “Elektrikli skuter (e-skuter)” ve “Bisiklet şeridi” tanımları eklenmiştir.

“Bisiklet yolu: Bisiklet ve elektrikli skuter sürüşüne ayrılan, taşıt yolu ve yaya alanları ile kesişim noktaları hariç diğer araç ve yaya trafiğine kapalı yoldur.”

“Elektrikli skuter (e-skuter): Hızı en fazla 25 km/saate ulaşan, tekerlekli, ayak tahtası ve tutamağı olabilen, dikey bir direksiyon mekanizması içerebilen ve ayakta kullanılan taşıtlardır.”

“Bisiklet şeridi: Yol seviyesinde bisiklet ve elektrikli skuter kullanımı için özel olarak belirlenmiş ve yer işaretlemesi ile ayrılmış bölümdür.”

Böylece, elektrikli skuterlerin bisiklet yolu olarak ayrılan alanlarda kullanılabileceği düzenlenmiştir.

2.3. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun üç maddesinde değişiklik yapılmıştır.

2.3.1. 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiş,

“aa) Bisiklet yollarının ve şeritlerinin, bisiklet ve elektrikli skuter park ve şarj istasyonlarının, yaya yollarının ve gürültü bariyerlerinin planlanması, projelendirilmesi, yapımı, bakımı ve onarımıyla ilgili işleri yürütmek.”

Eklenen bu fıkra ile büyükşehir belediyelerine bahsi geçen konularda yeni görev ve yetkiler verilmiş, özellikle şarj istasyonu yapımına ilişkin yetki ile, belediyelere yeni bir öz gelir kalemi oluşturma imkanı sağlanmıştır.

Ayrıca üçüncü fıkrasının (d) bendinde yer alan “otopark,” ibaresi madde metninden çıkarılmış ve bende “ilişkin hizmetler yapmak” ibaresinden sonra gelmek üzere “bölge otoparkı, kapalı ve açık otoparklar yapmak, yaptırmak, işletmek, işlettirmek veya ruhsat vermek” ibaresi eklenmiş, bahsi geçen fıkra;

“d) Birinci fıkrada belirtilen hizmetlerden; 775 sayılı Gecekondu Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmak, spor, dinlenme ve eğlence yerleri ile parkları yapmak; yaşlılar, engelliler, kadınlar, gençler ve çocuklara yönelik sosyal ve kültürel hizmetler sunmak; mesleki eğitim ve beceri kursları açmak; mabetler ile sağlık, eğitim, kültür tesis ve binalarının yapım, bakım ve onarımı ile kültür ve tabiat varlıkları ve tarihî dokuyu korumak; kent tarihi bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin geliştirilmesine ilişkin hizmetler yapmak; bölge otoparkı, kapalı ve açık otoparklar yapmak, yaptırmak, işletmek, işlettirmek veya ruhsat vermek.” şeklinde Kanunda yer almıştır.

2.3.2. Yine 5216 sayılı Kanunun 9 uncu maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“Ulaşımdan kaynaklanan emisyonların azaltılması amacıyla bisikletli ulaşımın yaygınlaştırılmasına yönelik; bu Kanun kapsamında hazırlanacak ulaşım ana planlarında bisikletli ulaşıma yer verilmesi ya da bisikletli ulaşım ana planının hazırlanması esastır. Bakanlıkça, talep hâlinde mahalli idarelere teknik destek verilebilir. Bu fıkraya ilişkin idari ve teknik usul ve esaslar Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.”

Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7 nci maddesine göre “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.” görev ve yetkisi           büyükşehir belediyelerine verilmiştir. Büyükşehir belediyeleri bu yetkilerini “ulaşım koordinasyon merkezleri” aracılığı ile kullanmaktadır.

Kanun’a eklenen bu fıkra ile büyükşehir ulaşım koordinasyon merkezlerine çevreci ulaşımın yaygınlaştırılması için önemli bir görev verilmiş olmaktadır. Bu fıkranın detayları ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte yer alacaktır.

2.3.3. 5216 sayılı Kanunun 27 nci maddesinin son fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“İmar mevzuatı uyarınca belediyelerin otoparkla ilgili olarak elde ettikleri gelirler beş yıllık imar programına göre hazırlanan kamulaştırma projesi karşılığında bölge otoparkı için gerekli arsa alımları ile inşasında kullanılır. Bu gelirler bu fıkrada belirtilen amaç dışında kullanılamaz.”

Bu hükmün tam olarak anlaşılabilmesi için, değişiklikten önceki haline bir göz atmamız icap etmektedir. 

5216 sayılı Kanunun 27 nci maddesinin son fıkrasının değişiklik öncesindeki metni “İmar mevzuatı uyarınca belediyelerin otoparkla ilgili olarak elde ettikleri gelirler tahsil tarihinden itibaren kırkbeş gün içinde büyükşehir belediyesine aktarılır. Büyükşehir belediyeleri bu geliri tasdikli plan ve beş yıllık imar programına göre hazırlanan kamulaştırma projesi karşılığında otopark tesisi için gerekli arsa alımları ile bölge ve genel otoparkların inşasında kullanır. Bu gelirler bu fıkrada belirtilen amaç dışında kullanılamaz.” şeklindeydi.

Bu fıkrada açıkça belirttiği gibi ilçe belediyelerinin, Otopark Yönetmeliği’ne göre tahsil ettikleri otopark gelirlerini, tahsil tarihinden itibaren kırk beş gün içinde büyükşehir belediyelerine, aktarma yükümlülükleri vardır.

Ancak Sayıştay raporlarında da sıklıkla karşımıza çıktığı üzere bazı ilçe belediyelerinin otoparkla ilgili elde ettikleri gelirlerini, Büyükşehir Belediyesine ya düzenli olarak göndermediği ya da hiç göndermediği bilinmektedir.

Görüleceği üzere önceki metinde otoparkla ilgili olarak elde edilen gelirlerin büyükşehir belediyesine aktarılması ve bu gelirlerin genel otoparklar için de kullanılması söz konusu iken, fıkranın yeni halinde gelirler ilçe belediyesi tarafından sadece bölge otoparkı yapımında ve bu otoparklar için gerekli arsa alımlarında kullanılacaktır. Bu düzenleme ilçe belediyeleri lehine olmakla birlikte, zaman zaman büyükşehir ve ilçe belediyeleri arasında çıkan ihtilafları da engelleyecek bir düzenlemedir.

2.4. 22/2/2005 tarihli ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 6 ncı maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiştir.

“c) Bisiklet yollarının ve şeritlerinin, bisiklet ve elektrikli skuter park ve şarj istasyonlarının, yaya yollarının ve gürültü bariyerlerinin planlanması, projelendirilmesi, yapımı, bakımı ve onarımıyla ilgili işleri,”

Eklenen bu bent ile özel idare sorumluluk alanlarında bahsi geçen konularda yeni görev ve yetkiler verilmiştir. Ancak il özel idarelerinin genellikle kırsal alanlarda ve nüfus yoğunluğu nispeten düşük alanlarda hizmet verdiği düşünüldüğünde verilen bu görev ve yetkilerin uygulama alanının kısıtlı olacağı kanaatindeyiz.

2.5. 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiştir.

“ş) Bisiklet yollarının ve şeritlerinin, bisiklet ve elektrikli skuter park ve şarj istasyonlarının, yaya yollarının ve gürültü bariyerlerinin planlanması, projelendirilmesi, yapımı, bakımı ve onarımıyla ilgili işleri yürütmek.”

Bu fıkra 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasına eklenen fıkra ile aynıdır. Bu şekilde, tüm belediyelere bu konuda görev ve yetki verilmiş olmaktadır.

Eklenen bu fıkra ile belediyelere bahsi geçen konularda yeni görev ve yetkiler verilmiş, özellikle şarj istasyonu yapımına ilişkin yetki ile belediyelere yeni bir öz gelir kalemi oluşturma imkanı getirilmiştir. 

Yukarıda yer verilen düzenlemeler dışında, özellikle elektrikli skuter kullanımına ilişkin bir çok düzenleme yine 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla yürürlüğe konulmuştur.

Her ne kadar bu düzenlemeler doğrudan belediyelerimizi ilgilendirmiyor olsa da konuyu bir bütün olarak ele almak ve oldukça yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanan elektrikli skuterlerin kullanım kuralları hakkında fikir sahibi olmak adına bu alanda yapılan düzenlemelere aşağıda yer verilmiştir.

Elektrikli skuter kullanımına ilişkin düzenlemeler:

-Elektrikli skuter (e-skuter): Hızı en fazla 25 km/saate ulaşan, tekerlekli, ayak tahtası ve tutamağı olabilen, dikey bir direksiyon mekanizması içerebilen ve ayakta kullanılan taşıtlardır.

-Elektrikli bisiklet ve elektrikli skuter kullananların 15 yaşını bitirmiş olmaları gerekmektedir.

-Sağa ve sola dönüşlerde, sürücüler kurallara uygun olarak geçiş yapan yayalara, varsa bisiklet yolundaki ve bisiklet şeridindeki bisiklet ve elektrikli skuter kullananlara ve sola dönüşlerde sağdan ve karşıdan gelen trafiğe ilk geçiş hakkını vermek zorundadırlar.

-Elektrikli skuter ve motorlu bisiklet sürenlerin manevra için işaret verme hali dışında iki elleri ile taşıtlarını sürmeleri ve yönetmelikte belirtilen güvenlik şartlarına uymaları zorunludur.

- Ayrı bisiklet yolu veya bisiklet şeridi varsa, bisiklet ve elektrikli skuterlerin taşıt yolunda,

Bisiklet, elektrikli skuter, motorlu bisiklet ve motosikletlerin yayaların kullanmasına ayrılmış yerlerde,

Bunlardan ikiden fazlasının taşıt yolunun bir şeridinde yan yana, sürülmesi yasaktır.

- Elektrikli skuter ile sırtta taşınabilen kişisel eşya harici yük ve yolcu taşınması yasaktır.

- Elektrikli skuter otoyol, şehirler arası karayolları ve azami hız sınırı 50 km/s üzerinde olan karayollarında kullanılamaz.

3. Sonuç

Yukarıda yer verilen yasal düzenlemeler ile güvenli, sağlıklı ve çevreci ulaşım araçlarından olan bisiklet ve elektrikli skuterlerin teşvik edilmesi ve kullanımının yaygınlaştırılması amacıyla bazı değişiklikler yapılmıştır. Düzenlemeler ile belediyelere bisiklet ve e-skuterlerin yol, şerit, park ve şarj istasyonlarını yapma, Karayolları Genel Müdürlüğüne de, karayollarında bisiklet yolu ve gürültü bariyeri yapma gibi görevler verilmiştir.

Teknolojinin baş döndürücü bir hızla geliştiği çağımızda kanun ve yönetmelik hükümlerinin buna ayak uydurması oldukça güçleşmekte, birçok konuda uygulama yaygınlaştıktan sonra düzenlemeler hayata geçirilebilmektedir.

Bu açıdan kamu tüzel kişiliği bulunan belediyelerimizin yönetmelik çıkartmak başta olmak üzere düzenleyici işlem yapma yetkisini yerel gereksinimleri hızlı ve doğru analiz ederek, kullanmaları önem arz etmektedir.

Mahalli müşterek ihtiyaçların gereği gibi karşılanması ve bu ihtiyaçlar karşılanırken vatandaşların can ve mal güvenliğinin sağlanması oldukça önemli olmakla birlikte, gelişen teknolojinin gelir getirici faaliyetler için kullanılması ve belediyelerimizin modern teknolojinin imkanlarından faydalanarak bunları öz gelir artışı için de yorumlaması oldukça önemlidir.

Bu bağlamda yukarıda yer verilen mevzuat düzenlemeleri de göz önünde bulundurulduğunda elektrikli ulaşım imkanlarının artacağı ve bu durumun belediyelerimizin elektrikli şarj/hızlı şarj konusunda yatırım yaparak kendilerine öz gelir imkanı sağlayabileceği kanaatini taşımaktayız.


İlgili Kanun:

Belediye Kanunu


Yorumlar