Bütçe İçi İşletmelerde İhale Kanunu İstisnası

  • Mevzuat Tarihi07.07.2021
  • KurumHalil MEMİŞ

Bu makalede, belediye bütçe içi işletmelerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3. maddesinin (g) bendinde yer alan istisnadan nasıl yararlanabileceği açıklanmıştır.

Bütçe İçi İşletmelerde İhale Kanunu İstisnası

Hüseyin Eren HERSAN

İçişleri Bakanlığı Kontrolörü

1. Giriş

Belediyelerce kurulan bütçe içi işletmelerin ticari faaliyetlerini yürütürken ihtiyaç duydukları mal ve hizmetleri temin ederken, bu alımların ihale mevzuatı çerçevesinde yapılıp yapılmayacağı hakkında çeşitli tereddütler yaşadıkları görülmektedir.

Bu işletmelerin belediye tüzel kişiliği içinde yer almakla birlikte, faaliyetlerini ticari alanda serbest piyasa koşullarına uygun şekilde sürdürüyor olmaları nedeniyle doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının teminini temel ihale usulleri ile karşılanması her zaman mümkün olamamaktadır.

Kamu İhale Kanunu da, özel durumlarda ihtiyaçların temel ihale usulleri ile karşılanmasının mümkün olmadığı halleri dikkate alarak, ihtiyaçların teminindeki gecikmelerin önlenmesi amacıyla idarelerin duruma uygun hareket edebilme konusunda yetkilendirilmesi anlayışını benimsenmiş ve Kanun’un 3. maddesinde sayılan hallerin gerçekleştiği durumlarda doğrudan temin yönteminin uygulanarak alım yapılabilme imkanı sağlamıştır.

Aşağıda, belediyelerce kurulan bütçe içi işletmelerin 4734 sayılı Kanunun 3. maddesinin (g) bendinde getirilen özel istisna hükmü değerlendirilmiştir.

2. Değerlendirme

Bütçe içi işletmeler, belediye tüzel kişiliği ve bütçesi içerisinde kurulan, ticari, sınai veya zirai kazanç elde eden işletmelerdir. Son yıllarda sıklıkla belediyeler tarafından sosyal tesis, otel, kaplıca, düğün salonu, kafeterya, ekmek fırını, halı saha, asfalt, çakıl vb. çeşitli faaliyet kollarında bütçe içi işletme kurdukları görülmektedir. Belediyelerin bütçe içi işletme kurabilmeleri için öncelikle 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 18/i maddesi gereğince belediye meclisinden karar alması, meclis kararının kesinleşmesinden sonra da aynı Kanunun 71 inci maddesi uyarınca kurulacak bütçe içi işletme için Çevre ve Şehircilik Bakanlığından izin almaları gerekecektir.

Kurulan bütçe içi işletmeler, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2. maddesinin (d) bendinde; belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler Kanun kapsamına alınmıştır. Belediyelerin kurdukları bütçe içi işletmeler mal ve hizmet alımları ile yapım işlerini 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre temin edeceklerdir.

Ancak, Belediyelerde olduğu gibi belediye bütçe içi işletmeleri de 4734 sayılı Kanundaki istisna hükümlerinden faydalanabileceklerdir. Bütçe içi işletmeler açısından ön plana çıkan 4734 sayılı Kanunun 3. maddesinin (g) bendinde getirilen özel istisna hükmüdür.

4734 sayılı Kanunun 3. maddesinde, Kanundan istisna tutulan mal ve hizmet alımları sayılmış olup, maddenin (g) bendinde, belediye bütçe içi işletmelerinin ticarî ve sınai faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 01.02.2021 – 31.01.2022 dönemi için 18.619.202-TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları istisna kapsamına alınmıştır.

Bütçe içi işletmelerin 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun maddesinin “g” bendi uyarınca yapacakları mal veya hizmet alımları kanunla istisna kapsamında tutulsa da bu durumun genel bir istisna olmadığı bilinmelidir!

Belediye bütçe içi işletmelerinin istisna uygulamasından faydalanabilmeleri için 4734 sayılı Kanunun geçici 4. maddesi gereğince Kamu İhale Kurumuna başvurmaları gerekmekte olup, istisna kapsamına girecek mal ve hizmetler Kamu İhale Kurumu kararıyla belirlenecektir.

Bu istisnadan yararlanmak için, belediyeler Kamu İhale Kurumu ile yazışma yaparak istisnadan yararlanmak istediklerini hatta bu istisnadan hangi mal ve hizmetler bağlamında yararlanmak istediklerini bildirmek zorundadır. Bu mal ve hizmetlerden yalnızca Kamu İhale Kurumu tarafından onaylananlar için 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 3. maddesinin “g” bendi uyarınca istisnadan faydalanılabilecektir.

Belediyeler, istisna Taleplerinin kısmen ya da tamamen reddi Kamu İhale Kurumunca reddi durumunda İdare Mahkemesinde iptal davası açılabileceklerdir.

Ayrıca bu konuda bilinmesi gereken önemli bir ayrıntı da işletme faaliyetlerinde, mali işlemlerin gerçekleştirilmesinde ve muhasebeleştirilmesinde ödeme belgesine bağlanacak kanıtlayıcı belgelerde Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği hükümleri uygulanacaktır.

Bununla birlikte istisna kapsamında yapılan alımlara ilişkin olarak, 5.000-TL üzeri ödemelerde vergi borcu yoktur belgesi aranması da zorunludur.

Bütçe içi işletmelerin, 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendine ilişkin olarak, Kamu İhale Kurumuna yapacakları istisna başvurularının değerlendirmeye alınabilmesi için söz konusu başvuruların aşağıda belirtilen şekilde yapılması gerekmektedir:

- Başvuruda bulunacak idarelerin anılan madde kapsamında olduğunu tevsik eden belgeleri (ana statü, ana sözleşme v.b.) taleplerinin ekinde sunmaları gerekmektedir.

- Bütçe içi işletmelerin; kuruluşlarına ilişkin mevzuatına dayalı olarak görevleri ve faaliyet alanları da dahil olmak üzere ticari ve sınai faaliyetleri açık şekilde belirtilecektir.

- İdarelerin söz konusu ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları mal veya hizmet alımları ana başlıklar altında toplanmak suretiyle, ekli örneğe (Ek-O.1) uygun olarak(Kamu İhale Genel Tebliğinde yer alıyor.) hazırlanacak formlarda belirtilecek, bu formların her sayfası idarelerin yetkili kişileri tarafından imzalanarak onaylanacaktır. Söz konusu talep formları ayrıca Word veya Excel dosyası halinde disketle veya CD ortamında gönderilecektir.

- Yıllık işletme bütçesi, kapasite raporu gibi yukarıda belirtilen hususları tevsik edici belgelerin de taleplerle birlikte gönderilmesi gerekmektedir.

- İstisna taleplerinde yer verilecek mal ve hizmetlerin, bu bütçe içi işletmelerin ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini kapsamında, makine-teçhizat, ilk madde ve malzeme (ilk madde, yardımcı madde, ana malzeme, diğer işletme malzemesi ve bunlara ilişkin yedekler) ve dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler gibi doğrudan üretim süreci ile ilgili mal alımları ve hizmet alımları ile sınırlı tutulması, ana faaliyetin bizzat kendisi olan nihai mal ve hizmetler için başvuruda bulunulmaması, üretim süreci ile ilgili olmayan ve bu idarelerin dışındaki diğer idarelerce de ihtiyaç duyulan, üretimle dolaylı ilişkilendirilebilecek ve/veya genel nitelikteki mal ve hizmet alımlarına taleplerde yer verilmemesi gerekmektedir.

- Kuruma yapılacak başvurularda yapım işlerine yer verilmemesi gerekmektedir. Bazı başvurularda doğrudan yapım işi için istisna talep edilmemekle birlikte, yapım işi kapsamında kullanılacak mal kalemleri ile yapım işi için gerekli işçilik/taşeron vb. hizmetlere istisna talep edildiği görülmektedir. İstisna taleplerinde bu tür mal ve hizmet kalemlerine birlikte yer verilmesi halinde; Kanuna aykırı olarak yapım niteliğindeki işlerin de istisna kapsamında gerçekleştirilmesi sonucunu doğuracağından, Kuruma yapılacak başvurularda bu nitelikteki taleplere yer verilmemesi gerekmektedir.

- İdarelerin bu bent kapsamında gerçekleştirecekleri ve yıllık planlama yapılabilen (yıl boyunca alınması gereken) mal ve hizmet alımlarına ilişkin değerlendirme, bu mal ve hizmetlerin yıllık toplam yaklaşık maliyeti dikkate alınarak yapılacak ve bu çerçevede söz konusu alımların anılan bent kapsamında yapılıp yapılmayacağına karar verilecektir. Dolayısıyla planlanabilen yıllık ihtiyaçların bu bent kapsamında gerçekleştirmek amacıyla bölünmesi Kanuna açık aykırılık oluşturacaktır. Bu sebeple, yıllık olarak planlanabilen mal ve hizmet alımları, bentteki parasal limitin aşılmaması amacıyla bölünmeyecektir.

3. Sonuç

Bütçe içi işletmeler mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi olmakla birlikte, belediye tüzel kişiliğinden farklı olarak 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “İstisnalar” başlıklı 3/g maddesinden yararlanabilirler. Bütçe içi işletmelerin ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları 01.02.2021 – 31.01.2022 dönemi için 18.619.202-TL’yi geçmeyen mal veya hizmet alımlarının istisna kapsamında değerlendirilmekte ve bunlar doğrudan temin suretiyle satın alınabilir. Fakat bu durum genel bir istisna olmadığından, bütçe içi işletmelerin istisnadan faydalanabilmek için öncelikle Kamu İhale Kurumundan izin almaları gerekmektedir.


İlgili Kanun:

Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu


Yorumlar