Kamu Alımlarında Doğrudan Temin Uygulamasındaki Kısıt ve Sınırlar

  • Mevzuat Tarihi21.04.2021
  • KurumMustafa Akdaş

Bu değerlendirmede kamu satın alımlarında çok sık karşılaşılan doğrudan temin alımlarında uyulması gereken kısıtlara ve bütçesel sınırlar açıklanmaya çalışılmıştır

Kamu Alımlarında Doğrudan Temin Uygulamasındaki Kısıt ve Sınırlar

Mustafa AKDAŞ

İçişleri Bakanlığı Kontrolörü

1. Giriş

Belediye alımları ile ilgili olarak sık sık sorulara muhatap olduğumuz ve özellikle belediyeler nezdinde tereddütlere sebep olan bir konu olan doğrudan temin alımlarının tamamında bir sınır olup olmadığı herhangi bir kısıtlamaya tabi olup olmadığı hususudur.

Doğrudan temin, idarelerimizin mal ve hizmet alımında sıkça başvurulan bir yöntemdir . Ancak, 4734 sayılı Kanunun 22’inci maddesine göre yapılan doğrudan temin alımlarından, maddenin (d) bendine göre yapılan işlemlere parasal sınırlar getirilmiştir. Diğer bentlerde ön görülen doğrudan teminlerde böyle bir sınırın olmaması, (d) bendinin uygulanması açısından tereddütlere sebebiyet vermektedir.

2. Değerlendirme

Kamu satım alımlarının doğrudan temin suretiyle gerçekleştirilmesinde sadece Kamu İhale Kanunu’nun 22 nci maddesinin (d) fıkrası için oransal bir sınır var olup, bu hususa aynı Kanun’un 62 nci maddesi ile Kamu İhale Genel Tebliği’nde yer verilmiştir. Kamu İhale Kanunu’nun 4964 sayılı Kanun ile değişik 62 nci maddesinin (ı) bendinde “Bu Kanun’un 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamı, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulu’nun uygun görüşü olmadıkça aşamaz.” hükmü yer almaktadır.

4734 sayılı Kanuna göre açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulü, temel ihale usulleridir. Ancak temel ihale usullerinden biri ile alım yapılamadığı hallerde diğer usul ve yöntemlerle alım yapılması öngörülmüştür. 4964 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kamu ihale Kanunu’na eklenen 62’nci maddenin (ı) bendi ile 21/f ve 22/d maddelerine göre yapılacak alımlara oransal bir sınırlama getirilmiştir. Söz konusu madde ile Kanun kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların Kanunun 21 ve 22’nci maddelerinde belirtilen parasal limitler dahilinde yapacakları harcamaların yıllık toplamının idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu aşamayacağı öngörülmüştür. Bu düzenleme ile Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşlar tarafından yapılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin harcamaların, 4734 sayılı Kanunda belirtilen temel ilkelere ve usullere uygun bir şekilde yapılması amaçlanmıştır. Buna göre 4734 sayılı Kanun’un 62’nci maddesinin (ı) bendine göre kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşlar gerek 21’inci maddesinin (f) bendi, gerekse temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar hariç 22’nci maddesinin (d) bendi kapsamında yapacakları harcamalarda, bütçelerine göre bu amaçla konulan ödeneklerin %10’unu, Kamu İhale Kurulu’nun uygun görüşü olmadan aşamayacaklardır. 

4734 sayılı Kanunun 21/f ve 22/d maddelerine göre ihtiyaçların temininde kurum ve kuruluşlar, yıllık bütçelerinde belirlenen toplam ödenek miktarını dikkate alacaklardır. Kurum ve kuruluşlar, mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri için bütçelerine konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranını hesaplayacaklardır. Bir örnek vermek gerekirse idaremizin 100 TL toplam bütçesi olsun, bu bütçemizin 30 TL’sini hizmet alımları, 40 TL’sini mal alımları ve geriye kalan 30 TL’sini de yapım işleri bütçesi oluştursun. Bu her biri ayrı ayrı bütçe ödeneği olan alımlardan doğrudan temin bedellerinin hizmet alımı için %10’u olan 3 TL’yi, mal alımları için %10’u olan 4 TL’yi ve yapım işleri içinde %10’u olan 3 TL’yi aşmaması gerekmektedir. 

Birde burada dikkat edilmesi gereken önemli husus ise ilgili veya bağlı birimlerin değil kurum veya kuruluşun toplam ödeneklerinin %10’unun aşılıp aşılmamasıdır. Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşlar, ihale ve harcama yapmaya yetkili birimlerinin 4734 sayılı Kanunun 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yaptıkları harcamalarının, toplam ödeneklerinin %10 oranını aşıp aşmadıklarını takip edeceklerdir. Kurum ve kuruluşlar ilgili veya bağlı birimlerine mal veya hizmet alımı ile yapım işleri ödeneklerinin aktarılması ile ilgili işlemleri yaparken veya bunların harcamalarını belirlerken bu durumu göz önünde bulunduracaklardır. İlgili ve bağlı birimler %10 oranının aşılması zorunluluğu doğması durumunda buna ilişkin başvurularını, ilgili veya bağlı bulundukları kurum ve kuruluşlara yapacaklardır. Kurum ve kuruluşlarca gelen taleplerin incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucu, 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yapacakları harcamaların yıllık bütçelerinde mal ve hizmet alımı ile yapım işleri için ayrılan ödenekleri toplamının %10 oranını aşacağının anlaşılması halinde, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde yer alan kurum ve kuruluşlar için bağlı ve ilgili bakan, mahalli idarelerde ve (IV) sayılı cetvelde yer alan kurum ve kuruluşlarda üst yönetici, (III) sayılı cetvelde yer alan kurum ve kuruluşlar ile anılan kanun kapsamında yer almayan kurum ve kuruluşlarda ise harcama yetkisine sahip kişi ya da kurullar tarafından 62’nci maddenin (ı) bendi uyarınca uygun görüş için Kamu İhale Kurumu’na başvuruda bulunacaktır. Bu konuda yetki devredilmiş olsa bile yetki devredilenlerin başvuruları kurumca kabul edilmeyecektir.

Başvurularda, 21’inci maddenin (f) bendi gereğince alınması öngörülen mal ve hizmetler ile 22’nci maddenin (d) bendi gereğince temin edilecek mal, hizmetler ve yapım işlerinin tanımı, içeriğinin ne olduğu ve Kanunda belirtilen temel ihale usulleriyle ve 21’inci maddenin (f) ve 22’nci maddenin (d) bendi dışındaki bu maddelerin diğer bentlerinde sayılan alım ve temin yöntemlerine göre temin edilememe gerekçeleri ayrıntılı bir şekilde belirtilerek Kamu İhale Genel Tebliği eki formunda istenilen bilgiler ve konuyla ilgili belgeler Kamu İhale Kurumu’na gönderilecektir. Kamu ihale Kurulu’nca uygun görüş talepleri değerlendirilirken, kurum ve kuruluşların ihale ve doğrudan temin yoluyla yaptıkları alım ve işlere ilişkin olarak Kuruma gönderdikleri bilgiler de dikkate alınacaktır. 

Kamu kurum ve kuruluşların bütçelerinde öngörülen ödenek tutarının, mal ve hizmet alımları için, Kanunun 21’inci maddesinin (f) bendi ile 22’nci maddesinin (d) bendinde yer alan parasal limitlerin toplamını, yapım işlerinde ise 22’nci maddesinin (d) bendinde yer alan parasal limiti geçmemesi halinde %10 oranının aşılması için KİK’ten uygun görüş alınması şartı aranmayacaktır. Kamu kurum ve kuruluşların bütçelerinde mal ve hizmet alımları için öngörülen ödenek tutarının %10’unun Kanunun 21’inci maddesinin (f) bendi ve 22’inci maddesinin (d) bendinde yer alan parasal limitlerin toplamının altında kalması halinde bu maddelerde belirtilen parasal limitlerin toplamı kadar, yapım işleri için bütçelerinde öngörülen ödenek tutarının %10’unun 22’nci maddenin d bendinde yer alan parasal limitin altında kalması halinde ise bu parasal limite kadar olan harcamalar için de KİK’ten uygun görüş alma şartı aranmayacaktır.

Kanunun 21’inci maddesinin (f) bendi ile 22’nci maddesinin (d) bendinde yer alan parasal limitlerin toplamı dikkate alınırken mal ve hizmet alımları ile yapım işleri için ayrılan ödenek tutarları ayrı ayrı değerlendirilecektir. KİK tarafından verilen uygun görüş, verildiği yıl için geçerli ve talepte bulunulan hususlar ile sınırlı olacaktır. Bu öngörülen esaslara ve Kamu İhale Genel Tebliği eki forma uygun olarak yapılmayan başvurular Kamu İhale Kurulu’nca dikkate alınmayacaktır.

3. Sonuç

Yukarıda açıklamaya çalıştığımız doğrudan temin alım usullerinde ki kısıt ve sınırların tüm idareler tarafından dikkate alınarak uygulanması, kamu mallarının daha dikkatli, özenli harcanmasına, kamuda tasarrufun sağlanmasına katkı sağlayacaktır. Ayrıca “Doğrudan temin” yönteminin bir ihale usulü olmayıp, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun getirdiği istisnai bir yöntem olduğu, yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usullerinin temel usuller olması nedeniyle doğrudan alım gibi istisnai uygulamaların ancak Kanun'da öngörülen özel hallerde kullanılabileceği hususları unutulmadan işlem tesis edilmeli ve 4734 sayılı Kanunun 21/f ve 22/d maddelerine göre ihtiyaçların temininde kurum ve kuruluşlar, yıllık bütçelerinde belirlenen toplam ödenek miktarını dikkate alarak; mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri için bütçelerine konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranını hesaplayıp ona göre işlem yapmalıdırlar. 


İlgili Kanun:

Kamu İhale Kanunu


Yorumlar