Yönetmeliğin Amacı ve Kapsamı
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından çıkarılan Yönetmelik; 3213 sayılı Maden Kanunu çerçevesinde;
a) Madencilik faaliyetleri sırasında topoğrafyası bozulan veya değişen alanlarda yapılacak rehabilitasyon çalışmalarının nasıl yürütüleceğini,
b) Rehabilitasyon bedellerinin tahakkukunu, tahsilini, nemalandırılmasını (faiz gelirini), ödenmesini ve iadesini,
c) Rehabilitasyon projesi ve sahadaki uygulamalara dair koordinasyon, yetki ve yükümlülükleri
düzenliyor.
Bu yönüyle Yönetmelik, yalnızca “saha düzenleme” tekniklerini değil; paranın nasıl toplanacağını, nasıl korunacağını ve hangi şartlarda kime aktarılacağını da netleştirerek rehabilitasyonu mali ve idari açıdan “takip edilebilir” hâle getiriyor.
Rehabilitasyon: Sadece kapatma sonrası değil, faaliyetle birlikte başlayan süreç
Yönetmelik, temel ilke olarak rehabilitasyonun;
a) Madencilik faaliyeti ile başlamasını,
b) Faaliyet boyunca devam etmesini,
c) Faaliyet sona erdikten sonra tamamlanmasını
esas alıyor.
Ayrıca ruhsatı yürürlükte olan, terk edilen veya iptal edilen maden sahalarında rehabilitasyonun, ilgili ruhsat sahipleri (veya ruhsatı iptal edilenler) tarafından yapılması zorunlu tutuluyor.
Proje onayı şart: Onay olmadan sahada rehabilitasyon yok
Rehabilitasyonun en kritik eşiği, rehabilitasyon projesi.
a) Projenin Genel Müdürlüğün (MAPEG) onayına sunulması zorunlu.
b) Eğer saha Özel Çevre Koruma Bölgesi içinde ise, proje ayrıca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının onayına da sunulacak.
c) Proje onaylanmadan sahada rehabilitasyon çalışması yapılamayacak.
Bu hüküm, uygulamada “fiilen yapıldı” denilen ama teknik olarak izlenemeyen/ölçülemeyen çalışmaların önüne geçmeyi ve süreci tek bir onay-izleme disiplinine bağlamayı hedefliyor.
Ruhsat sahibi yükümlülüğü yerine getirmezse kim devreye giriyor?
Yönetmelik, rehabilitasyon yükümlülüğünün yerine getirilmediği sahalarda “kamu eliyle müdahale” mekanizmasını açıkça tanımlıyor:
a) Saha orman vasfında ise rehabilitasyon çalışmaları ilgili orman idaresi tarafından,
b) Diğer alanlarda ise İdare tarafından yapılacak.
Burada “İdare” tanımı kritik:
a) Büyükşehir belediyesi olan illerde: Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları (YİKOB)
b) Diğer illerde: İl özel idareleri
Orman alanlarında ayrıca, rehabilitasyon uygulanacak saha “ağaçlandırmaya hazır hâle getirilerek” Orman Genel Müdürlüğüne teslim ediliyor. Özel mülkiyetteki alanlarda ise süreç, mülk sahibinin bilgisi dâhilinde yürütülüyor.
Rehabilitasyon bedeli: Her yıl ocakta tahakkuk, ocak sonuna kadar ödeme zorunluluğu
Mali sistemin omurgası “rehabilitasyon bedeli”:
a) Her yıl 1 Ocak’ta, işletme ruhsatlarına işletme ruhsat bedeli kadar rehabilitasyon bedeli tahakkuk ettiriliyor.
b) Bu bedelin tamamı, her yıl Ocak ayının sonuna kadar yatırılmak zorunda.
Yatırılacağı hesap ise maden grubuna göre ayrışıyor:
a) I. Grup (a) bendi madenler hariç: Bedel, Genel Müdürlük adına kamu bankasında açılan rehabilitasyon bedeli hesabına yatırılıyor.
b) I. Grup (a) bendi madenler: Bedel, İdare’nin belirlediği rehabilitasyon bedeli hesabına yatırılıyor.
Süresinde ödemezsen ne olur? Gecikme zammı ve ruhsat iptali riski
Yönetmelik, gecikmeye net bir yaptırım merdiveni koyuyor:
a) Ocak sonuna kadar yatırılmayan kısım, Haziran ayı sonuna kadar
6183 sayılı Kanun’un 51. maddesine göre gecikme zammı oranında artırılarak yatırılmak zorunda.
b) Buna rağmen ödeme yapılmazsa ruhsat iptal ediliyor.
c) İptal edilen ruhsatlar için ödenmeyen tutar, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil ediliyor.
d) Takipte, “tahsil dairesi” olarak ilgili vergi dairesi devreye giriyor ve tahsil ettiği tutarı belirlenen banka hesabına aktarıyor.
Bu çerçeve, rehabilitasyon bedelini fiilen “ödenebilir bir teminat” olmaktan çıkarıp, kamu alacağı disiplini içine daha sıkı yerleştiriyor.
Nemalandırma (faiz geliri) dönemi: Para beklerken erimesin diye “vadeli hesap” kuralı
Yönetmelikte en dikkat çekici unsurlardan biri, bedelin bankada nemalandırılması (vadeli hesapta değerlendirilmesi);
a) Tahsil edilen rehabilitasyon bedelleri, ruhsat bazında izlenebilecek şekilde vadeli mevduat hesabında nemalandırılıyor.
b) Nema oranı için taban kural var: TCMB’nin haftalık açıkladığı “1 aya kadar vadeli TL mevduat ağırlıklı ortalama faiz oranı”nın %75’inden düşük olamaz.
c) Rehabilitasyon bedeli ve nema geliri sadece rehabilitasyon çalışmaları için kullanılabiliyor.
d) Bu tutarlar haczedilemez, rehnedilemez ve temlik edilemez.
e) Bedeller bütçe geliri olarak kaydedilmiyor; “özel hesap” mantığında izleniyor.
Özetle: Para “kayıt dışı” bir havuzda değil; izlenebilir, ruhsat bazlı, vadeli ve amaç dışı kullanıma kapalı bir düzende tutuluyor.
Rehabilitasyon yapılınca ödeme/avans nasıl oluyor? İdareler için kritik finansman akışı
Kanunun 32. maddesi kapsamında rehabilitasyonun İdare tarafından yapıldığı durumlarda:
a) Rehabilitasyonun projeye uygun tamamlandığı Genel Müdürlükçe tespit edilirse, rehabilitasyon bedeli İdare’nin hesabına ödeniyor.
b) İdare isterse, ivedi/zorunlu giderler için avans verilebiliyor.
c) Avansın üst sınırı, işin toplam maliyetinin %50’sini aşmama esasına bağlı.
Ayrıca rehabilitasyon projesi, Genel Müdürlük veya İdare tarafından hizmet alımı ile hazırlatılırsa, bu harcamalar da rehabilitasyon bedeli hesabından karşılanabiliyor.
Harcama bedeli aşarsa farkı kim ödeyecek?
Sahada rehabilitasyon için gereken harcama, tahsil edilen bedelden fazla çıkarsa:
a) Ruhsat sahibine 1 ay süre veriliyor.
b) Bu sürede ödeme yapılmazsa fark tutar, sürenin bitiminden itibaren gecikme zammı uygulanarak tahsil dairesince 6183’e göre takip ve tahsil ediliyor.
Bu hüküm, “bedeli yatırdım, gerisi kamuya kalsın” yaklaşımını keserek maliyet sorumluluğunu ruhsat sahibinde tutuyor.
Alternatif kamu projeleri: Park/mesire gibi kullanım mümkün ama şartlı
Orman ve tarım arazileri hariç olmak üzere, rehabilitasyon yürütülecek alanlarda:
a) Genel Müdürlükten uygun görüş alınarak,
b) Kamu kurum/kuruluşlarınca rehabilitasyon amacı dışında ama kamu yararı gözeten başka bir proje (rekreasyon alanı, park, mesire vb.) yapılabiliyor.
Bu durumda:
a) Tüm yetki ve sorumluluk ilgili kamu kurum/kuruluşuna geçiyor,
b) Proje ve uygulama için herhangi bir ödeme yapılmıyor.
Rehabilitasyon bedelinin iadesi: Tam yapan alır, kısmi yapan orantılı alır (ama borçsuzluk şartıyla)
Yönetmelik iade sistemini de netleştiriyor:
a) Rehabilitasyon yükümlülüğü yerine getirilen ruhsatların rehabilitasyon bedeli iade edilir.
b) Kısmen yerine getirildiyse, kalan işi tamamlama maliyeti dikkate alınarak oranlama ile iade yapılır.
c) İade, Genel Müdürlük tarafından hazırlanan teknik ve mali değerlendirme raporuna dayanır.
d) İade başvurusunda, 6183 sayılı Kanun’un 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borç bulunmaması şartı aranır.
e) İade hesaplamaları yıllık dönemler hâlinde yapılır; kıst dönemler dikkate alınmaz.
f) Sahada işletilebilir rezerv kalmışsa, iade tüm işletilebilir rezervin çıkarılmasından sonra yapılır.
İl özel idareleri ve belediyeler açısından önemi: “Sahaya inen” kamu aktörü netleşti
Yönetmelikte “İdare”ye verilen rol, yerel idareler açısından doğrudan sonuç üretiyor:
1. Uygulama sorumluluğu netleşti:
Ruhsat sahibi rehabilitasyonu yapmazsa, orman dışı alanlarda rehabilitasyonun sahadaki uygulayıcısı İdare. Bu, özellikle çevresel risklerin yerel ölçekte yönetilmesi açısından önemli.
2. Finansman kanalı tanımlandı:
Rehabilitasyon tamamlanınca bedelin İdare hesabına ödenmesi ve ayrıca %50’ye kadar avans mekanizması, il özel idareleri/YİKOB’lar için “kaynağı belirsiz iş” riskini azaltıyor.
3. Denetim ve raporlama akışı güçlendi:
Denetimler Genel Müdürlükçe yapılıyor; raporlar ilgili idarelerle paylaşılıyor ve gerektiğinde Çevre Bakanlığı temsilcisi denetime katılabiliyor. Bu da yerel idarelerin “sahadaki bulgulara dayalı işlem” yapabilmesini kolaylaştırıyor.
Not: Metindeki tanım itibarıyla “İdare” büyükşehirlerde belediye tüzel kişiliği değil, YİKOB; büyükşehir olmayan illerde ise il özel idaresi. Ancak rehabilitasyon sahalarının yerel etkileri (toz, erozyon, heyelan riski, su rejimi, görüntü kirliliği, güvenlik vb.) belediye hizmet alanlarını da doğrudan etkileyebildiği için uygulamada belediyelerle koordinasyon ihtiyacı artabilir.
I. Grup (a) bendi madenlerde farklı rejim
Yönetmelik, I. Grup (a) bendi madenlerde:
a) Rehabilitasyon projesi ve uygulamaları,
b) Bedellerin nemalandırılması,
c) 6183’e göre tahsil süreçleri,
d) Hesaptan yapılan ödeme ve iadeler,
e) Muhasebeleştirme
dâhil olmak üzere Genel Müdürlüğe verilen görevlerin İdare tarafından yürütüleceğini düzenliyor. Yani bu grupta işleyiş daha “yerel idare merkezli” tasarlanmış.
Geçiş hükümleri: Eski teminatlar aktarılacak, başlamış işler kapsam dışı
Yönetmeliğin geçiş maddeleri iki kritik başlık taşıyor:
a) Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce alınmış çevre ile uyum bedeli/teminatlar ve nemaları, Genel Müdürlük rehabilitasyon bedeli hesabına aktarıldıktan sonra bu Yönetmeliğe göre nemalandırılacak.
b) Yürürlükten önce rehabilitasyonuna başlanmış sahalarda ise bu Yönetmelik hükümleri uygulanmayacak.
Yürürlük tarihi
Yönetmelik, yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.
Yayımlandığı Resmî Gazete: 23 Ocak 2026 Cuma, Sayı: 33146.
Değerlendirme: Ne değişiyor, ne hedefleniyor?
Bu düzenleme, rehabilitasyonu “niyet beyanı” olmaktan çıkarıp üç ayaklı bir yapıya oturtuyor:
a) Teknik ayak: Onaylı rehabilitasyon projesi ve izlenebilir hedefler,
b) Mali ayak: Her yıl zorunlu bedel + vadeli hesapta nema + amaç dışı kullanıma kapalı özel hesap,
c) İdari ayak: Genel Müdürlük denetimi, yerel idarelerin (YİKOB/il özel idaresi) uygulayıcı rolü ve kamu alacağı takip mekanizması.
Özellikle “nema oranına taban getirilmesi”, “haczedilemez/rehnedilemez/temlik edilemez” hükümleri ve “bütçe geliri sayılmama” yaklaşımı; rehabilitasyon fonunun başka amaçlara kaymaması ve reel değer kaybının azaltılması hedefini açıkça yansıtıyor.
Sonuç
“Maden Sahalarında Rehabilitasyon Yönetmeliği”, madencilik kaynaklı çevresel etkinin yönetiminde rehabilitasyonun nasıl yapılacağını olduğu kadar, bunun parasının nasıl toplanacağını, nasıl korunacağını ve nasıl iade edileceğini de ayrıntılı kurallara bağladı. İl özel idareleri ve büyükşehirlerde YİKOB’lar, ruhsat sahibinin yükümlülüğünü yerine getirmediği durumlarda sahada ana aktör hâline gelirken; ruhsat sahipleri açısından da her yıl ocakta tahakkuk eden bedelin zamanında ödenmesi, proje onay süreçleri ve olası yaptırımlar bakımından yeni bir uyum dönemi başladı.